Nueva traducción al vietnamita de un cuento breve de Horacio Quiroga.
LA ABEJA HARAGANA
Había una vez en una colmena una abeja que no quería trabajar, es decir, recorría los árboles uno por uno para tomar el jugo de las flores; pero en vez de conservarlo para convertirlo en miel, se lo tomaba del todo.
Era, pues, una abeja haragana. Todas las mañanas, apenas el sol calentaba el aire, la abejita se asomaba a la puerta de la colmena, veía que hacía buen tiempo, se peinaba con las patas, como hacen las moscas, y echaba entonces a volar, muy contenta del lindo día.
Zumbaba muerta de gusto de flor en flor, entraba en la colmena, volvía a salir, y así se lo pasaba todo el día mientras las otras abejas se mataban trabajando para llenar la colmena de miel, porque la miel es el alimento de las abejas recién nacidas.
Como las abejas son muy serias, comenzaron a disgustarse con el proceder de la hermana haragana. En la puerta de las colmenas hay siempre unas cuantas abejas que están de guardia para cuidar que no entren bichos en la colmena. Estas abejas suelen ser muy viejas, con gran experiencia de la vida y tienen el lomo pelado porque han perdido todos los pelos de rozar contra la puerta de la colmena.
Un día, pues, detuvieron a la abeja haragana cuando iba a entrar, diciéndole:
-Compañera: es necesario que trabajes, porque todas las abejas debemos trabajar.
La abejita contestó:
-Yo ando todo el día volando, y me canso mucho
-No es cuestión de que te canses mucho -respondieron-, sino de que trabajes un poco.
Es la primera advertencia que te hacemos.
Y diciendo así la dejaron pasar.
Pero la abeja haragana no se corregía. De modo que a la tarde siguiente las abejas que estaban de guardia le dijeron:
-Hay que trabajar, hermana.
Y ella respondió en seguida:
-¡Uno de estos días lo voy a hacer!
-No es cuestión de que lo hagas uno de estos días le respondieron- sino mañana mismo. Acuérdate de esto.
Y la dejaron pasar.
Al anochecer siguiente se repitió la misma cosa. Antes de que le dijeran nada, la abejita exclamó:
-¡Sí, sí hermanas! ¡Ya me acuerdo de lo que he prometido!
-No es cuestión de que te acuerdes de lo prometido -le respondieron-, sino de que trabajes. Hoy es 19 de abril. Pues bien: trata de que mañana, 20, hayas traído una gota siquiera de miel. Y ahora, pasa.
Y diciendo esto, se apartaron para dejarla entrar.
Pero el 20 de abril pasó en vano como todos los demás. Con la diferencia de que al caer el sol el tiempo se descompuso y comenzó a soplar un viento frío.
La abejita haragana voló apresurada hacia su colmena, pensando en lo calentito que estaría allá dentro. Pero cuando quiso entrar, las abejas que estaban de guardia se lo impidieron.
-¡No se entra!-le dijeron fríamente.
-¡Yo quiero entrar!-clamó la abejita-. Esta es mi colmena.
-Esta es la colmena de unas pobres abejas trabajadoras -le contestaron las otras-. No hay entrada para las haraganas.
-¡Mañana sin falta voy a trabajar!-insistió la abejita.
-No hay mañana para las que no trabajan - respondieron las abejas, que saben mucha filosofía.
Y esto diciendo la empujaron afuera.
La abejita, sin saber qué hacer, voló un rato aún; pero ya la noche caía y se veía apenas. Quiso cogerse de una hoja, y cayó al suelo. Tenía el cuerpo entumecido por el aire
frío, y no podía volar más.
Arrastrándose entonces por el suelo, trepando y bajando de los palitos y piedritas, que le parecían montañas, llegó a la puerta de la colmena, a tiempo que comenzaban a caer frías gotas de lluvia.
-¡Ay, mi Dios!-clamó la desamparada-. Va a llover, y me voy a morir de frío.
Y tentó entrar en la colmena.
Pero de nuevo le cerraron el paso.
-¡Perdón!-gimió la abeja-. ¡Déjenme entrar!
-Ya es tarde-le respondieron.
-¡Por favor, hermanas! ¡Tengo sueño!
-Es más tarde aún.
-¡Compañeras, por piedad! ¡Tengo frío!
-Imposible.
-¡Por última vez! ¡Me voy a morir! Entonces le dijeron:
-No, no morirás. Aprenderás en una sola noche lo que es el descanso ganado con el trabajo. Vete.
Y la echaron.
Entonces, temblando de frío, con las alas mojadas y tropezando, la abeja se arrastró, se arrastró hasta que de pronto rodó por un agujero; cayó rodando, mejor dicho, al fondo de una caverna.
Creyó que no iba a concluir nunca de bajar. Al fin llegó al fondo, y se halló bruscamente ante una víbora, una culebra verde de lomo color ladrillo, que la miraba enroscada y presta a lanzarse sobre ella.
En verdad, aquella caverna era el hueco de un árbol que habían trasplantado hacía tiempo, y que la culebra había elegido de guarida.
Las culebras comen abejas, que les gustan mucho. Por esto la abejita, al encontrarse ante su enemiga, murmuró cerrando los ojos:
-¡Adiós mi vida! Esta es la última hora que yo veo la luz.
Pero con gran sorpresa suya, la culebra no solamente no la devoró sino que le dijo:
-¿Qué tal, abejita? No has de ser muy trabajadora para estar aquí a estas horas.
Es cierto -murmuró la abejita-. No trabajo, y yo tengo la culpa.
-Siendo asi-agregó la culebra, burlona-, voy a quitar del mundo a un mal bicho como tú. Te voy a comer, abeja.
La abeja, temblando, exclamó entonces:
-¡No es justo eso, no es justo! No es justo que usted me coma porque es más fuerte que yo. Los hombres saben lo que es justicia.
-¡Ah, ah!-exclamó la culebra, enroscándose ligero-. ¿Tú conoces bien a los hombres?
¿Tú crees que los hombres que les quitan la miel a ustedes, son más justos, grandísima tonta?
-No, no es por eso que nos quitan la miel -respondió la abeja.
-¿Y por qué, entonces?
-Porque son más inteligentes.
Así dijo la abejita. Pero la culebra se echo a reír, exclamando:
-¡Bueno! Con justicia o sin ella, te voy a comer; apróntate.
Y se echo atrás, para lanzarse sobre la abeja. Pero ésta exclamó:
-Usted hace eso porque es menos inteligente que yo.
-¿Yo menos inteligente que tú, mocosa?- se rió la culebra.
-Así es- afirmó la abeja.
-Pues bien- dijo la culebra-, vamos a verlo. Vamos a hacer dos pruebas. La que haga la prueba más rara, ésa gana. Si gano yo, te como.
-¿Y si gano yo?- preguntó la abejita.
-Si ganas tú -repuso su enemiga-, tienes el derecho de pasar la noche aquí, hasta que sea de día. ¿Te conviene?
-Aceptado- contestó la abeja.
La culebra se echó a reír de nuevo, porque se le había ocurrido una cosa que jamás podría hacer una abeja. Y he aquí lo que hizo:
Salió un instante afuera, tan velozmente que la abeja no tuvo tiempo de nada. Y volvió trayendo una cápsula de semillas de eucalipto, de un eucalipto que estaba al lado de la colmena y que le daba sombra.
Los muchachos hacen bailar como trompas esas cápsulas, y les llaman trompitos de eucalipto.
-Esto es lo que voy a hacer- dijo la culebra-. ¡Fíjate bien, atención!
Y arrollando vivamente la cola alrededor del trompito como un piolín la desenvolvió a toda velocidad, con tanta rapidez que el trompito quedó bailando y zumbando como un loco.
La culebra reía, y con mucha razón, porque jamás una abeja ha hecho ni podrá hacer bailar a un trompito. Pero cuando el trompito, que se habia quedado dormido zumbando, como les pasa a los trompos de naranjo, cayó por fin al suelo, la abeja dijo:
-Esa prueba es muy linda, y yo nunca podré hacer eso.
-Entonces, te como -exclamó la culebra.
-¡Un momento! Yo no puedo hacer eso; pero hago una cosa que nadie hace.
-¿Qué es eso?
-Desaparecer.
-¿Cómo? -exclamó la culebra, dando un salto de sorpresa-. ¿Desaparecer sin salir de aquí?
-Sin salir de aquí.
-¿Y sin esconderte en la tierra?
-Sin esconderme en la tierra.
-Pues bien, ¡hazlo! Y si no lo haces, te como en seguida -dijo la culebra.
El caso es que mientras el trompito bailaba, la abeja había tenido tiempo de examinar la caverna y había visto una plantita que crecía allí. Era un arbustillo, casi un yuyito, con grandes hojas del tamaño de una moneda de dos centavos.
La abeja se arrimó a la plantita, teniendo cuidado de no tocarla, y dijo así:
-Ahora me toca a mí, señora Culebra. Me va a hacer el favor de darse vuelta, y contar hasta tres. Cuando diga "tres" búsqueme por todas partes, ¡ya no estaré más!
Y así pasó, en efecto. La culebra dijo rápidamente: "uno..., dos..., tres", y se volvió y abrió la boca cuan grande era, de sorpresa: allí no había nadie. Miró arriba, abajo, a todos lados, recorrió los rincones, la plantita, tanteó todo con la lengua. Inútil: la abeja había desaparecido.
La culebra comprendió entonces que si su prueba del trompito era muy buena, la prueba de la abeja era simplemente extraordinaria. ¿Qué se había hecho? ¿Dónde estaba?
Una voz que apenas se oía -la voz de la abejita- salió del medio de la cueva.
-¿No me vas a hacer nada? -dijo la voz-. ¿Puedo contar con tu juramento?
-Sí -respondió la culebra-. Te lo juro. ¿Dónde estás?
-Aquí -respondió la abejita, apareciendo súbitamente de entre una hoja cerrada de la plantita.
¿Qué había pasado? Una cosa muy sencilla: la plantita en cuestión era una sensitiva, muy común también en Buenos Aires, y que tiene la particularidad de que sus hojas se cierran
al menor contacto. Solamente que esta aventura pasaba en Misiones, donde la vegetación es muy rica, y por lo tanto muy grandes las hojas de las sensitivas. De aquí que al contacto de la abeja, las hojas se cerraron, ocultando completamente al insecto.
La inteligencia de la culebra no había alcanzado nunca a darse cuenta de este fenómeno;
pero la abeja lo había observado, y se aprovechaba de él para salvar su vida.
La culebra no dijo nada, pero quedó muy irritada con su derrota, tanto que la abeja pasó toda la noche recordando a su enemiga la promesa que había hecho de respetarla.
Fue una noche larga, interminable, que las dos pasaron arrimadas contra la pared mas alta de la caverna, porque la tormenta se había desencadenado, y el agua entraba como un río adentro.
Hacía mucho frío, además, y adentro reinaba la oscuridad más completa. De cuando en cuando la culebra sentía impulsos de lanzarse sobre la abeja, y ésta creía entonces llegado el término de su vida.
Nunca jamás, creyó la abejita que una noche podría ser tan fría, tan larga, tan horrible.
Recordaba su vida anterior, durmiendo noche tras noche en la colmena, bien calentita,
y lloraba entonces en silencio.
Cuando llegó el día, y salió el sol, porque el tiempo se había compuesto, la abejita voló y lloró otra vez en silencio ante la puerta de la colmena hecha por el esfuerzo de la familia. Las abejas de guardia la dejaron pasar sin decirle nada, porque comprendieron que la que volvía no era la paseandera haragana, sino una abeja que había hecho en sólo una
noche un duro aprendizaje de la vida.
Así fue, en efecto. En adelante, ninguna como ella recogió tanto polen ni fabricó tanta miel. Y cuando el otoño llegó, y llegó también el término de sus días, tuvo aún tiempo de dar una última lección antes de morir a las jóvenes abejas que la rodeaban:
-No es nuestra inteligencia, sino nuestro trabajo quien nos hace tan fuertes. Yo usé una sola vez mi inteligencia, y fue para salvar mi vida. No habría necesitado de ese esfuerzo,
si hubiera trabajado como todas. Me he cansado tanto volando de aquí para allá, como trabajando. Lo que me faltaba era la noción del deber, que adquirí aquella noche.
Trabajen, compañeras, pensando que el fin a que tienden nuestros esfuerzos -la felicidad de todos- es muy superior a la fatiga de cada uno. A esto los hombres llaman ideal, y tienen razón. No hay otra filosofía en la vida de un hombre y de una abeja.
CON ONG LƯỜI BIẾNG
Trong một tổ ong nọ có một con ong chẳng muốn làm gì cả, cả ngày chỉ bay lòng vòng quanh mấy cái cây để lấy mật hoa, nhưng thay vì để dành về làm mật, nó lại ăn hết đi.
Nó là một chú ong lười biếng, mỗi ngày khi bình minh vừa lên, nó ló đầu ra khỏi tổ, đưa mắt quan sát thời tiết, rồi lấy chân chải đầu, y hệt mấy con ruồi. Sau đó nó tung cánh bay đi và cảm thấy rất thoải mái vì thời tiết đẹp. Nó lượn vòng quanh mấy khóm hoa rồi bay vào tổ, sau đó lại bay ra, cứ như thế cả ngày trôi qua. Trong khi những con ong khác phải lao động cật lực để làm mật cho tổ, vì đó là thứ dinh dưỡng duy nhất để nuôi ong non.
Ong là giống loài rất nghiêm túc nên chúng bắt đầu khó chịu vì con ong lười biếng. Ngay trước cổng vào tổ có một số con ong canh gác để ngăn không cho những con sâu bọ lạ vào tổ. Đó là những con ong già và dày dạn kinh nghiệm, chúng hầu như đã rụng hết lông vì phải chui ra chui vào tổ quá nhiều lần. Một ngày nọ, chúng chặn con ong lười biếng lại khi nó đang định chui vào tổ:
- Con ong kia, nhà ngươi làm việc đi, ai cũng đều phải làm việc cả.
Con ong lười trả lời:
- Tôi đã quá mệt vì phải bay cả ngày rồi!
- Nhà ngươi có chịu làm gì đâu mà lại có thể mệt được. Bọn ta cảnh cáo ngươi lần đầu đấy!
Nói xong chúng để cho con ong lười vào.
Thế nhưng nó chẳng hề chịu sửa chữa. Vì thế chiều ngày hôm sau lũ ong gác nói với nó:
- Ngươi phải làm việc đi.
Nó trả lời:
- Mai mốt tôi sẽ làm!
- Không phải mai mốt mà là ngay ngày mai. Hãy nhớ lấy! - lũ ong gác nói.
Rồi chúng lại để cho nó vào.
Chiều hôm sau mọi chuyện vẫn như cũ. Trước khi để cho lũ ong gác kịp nói, con ong lười đã kêu lên:
- Vâng, vâng, tôi biết, tôi nhớ những gì tôi đã hứa mà!
- Không phải chỉ nhớ thôi mà còn phải làm việc nữa - lũ ong gác đáp - hôm nay là 19 tháng 4. Được thôi, ngày mai, ngươi phải đem về ít nhất là một giọt mật. Bây giờ thì vào đi.
Sau khi nói xong, chúng tránh qua một bên để cho con ong lười vào.
Nhưng ngày hôm sau mọi việc vẫn cứ như cũ. Khi đó mặt trời đã lặn xuống, không gian như chùng lại, một cơn gió lạnh thổi qua.
Con ong lười biếng vội vã bay về tổ, nó háo hức nghĩ đến sự thoải mái khi nằm trong cái tổ ấm áp. Nhưng khi nó định chui vào tổ thì lũ ong gác đã chặn nó lại.
- Ngươi không được vào! –chúng nói một cách lạnh lùng.
- Tôi muốn vào! – con ong hét lên-. Đây là tổ của tôi.
- Đây là tổ của những con ong cần cù chăm chỉ - chúng đáp-. Không có chỗ cho kẻ lười biếng.
- Ngày mai giá nào tôi cũng làm việc mà!- con ong nói.
- Không có ngày mai cho những kẻ không làm việc – quá rõ luận điệu của nó, lũ ong trả lời. Rồi chúng đẩy con ong lười biếng ra ngoài.
Không biết phải làm thế nào, con ong lười bay quanh quẩn một lúc, nhưng trời đã tối, nó cảm thấy lẻ loi quá. Nó muốn tìm một cái lá, nhưng lại bị rơi xuống đất. Toàn thân lạnh cóng, nó không thể bay thêm được nữa.
Nó đành bò từ từ trên mặt đất, trèo lên trèo xuống những cành cây hay những viên đất nhỏ mà đối với nó bây giờ là những dãy núi, nó quay trở lại tổ, vừa lúc trời vừa đổ những giọt mưa lạnh cóng.
- Trời ơi!- nó kêu lên - lại sắp mưa nữa rồi, mình chết cóng mất thôi.
Nó cố gắng chui vào tổ. nhưng tổ đã đóng lại.
- Xin lỗi! – con ong lười biếng rên rỉ - cho tôi vào đi!
- Nhưng đã tối rồi – lũ ong trong tổ trả lời.
- Xin mọi người hay làm ơn! Tôi buồn ngủ lắm!
- Nhưng trời còn tối hơn nữa rồi! – chúng trả lời.
- Mọi người ơi, làm ơn đi! Tôi lạnh lắm!
- Không thể được.
- Lần này nữa thôi! Tôi sắp chết rồi!
Nhưng chúng nói với nó:
- Không, không, ngươi sẽ không chết đâu. chỉ trong một đêm ngươi sẽ biết rằng nghỉ ngơi là phần thưởng của sự lao động cực nhọc. Đi đi. Bọn chúng đuổi nó đi.
Con ong đành bò đi, run rẩy vì lạnh, hai cánh nó ướt nhẹp và rũ rượi, nó cứ bò cho đến khi lăn xuống một cái hố; hay nói đúng hơn là một hang động.
Nó cứ ngỡ là chẳng bao giờ rơi đến đáy, nhưng cuối cùng cũng chạm tới đáy hang. Nó chạm mặt ngay một con rắn, một con rắn màu xanh với cái lưng màu gạch, nhìn nó với vẻ giận dữ, con rắn đang cuộn mình lao tới.
Thực ra, cái hang này là một hốc cây đã bị bứng đi từ lâu, giờ đã trở thành chỗ trú ẩn của con rắn đó.
Rắn thường rất thích ăn thịt loài ong. Vì vậy khi gặp kẻ thù, con ong nhắm mắt lẩm bẩm:
- Vĩnh biệt! Đây là lần cuối mình được nhìn thấy mặt trời rồi!
Nhưng ngạc nhiên thay, con rắn chẳng những không ăn thịt nó mà lại hỏi:
- Khỏe không, chú ong nhỏ? Quá bận rộn hay sao mà giờ này lại ở đây?
- Chính xác là, con ong thì thầm, tôi đã quá lười biếng và bây giờ phải chịu hình phạt.
- À, thì ra thế - con rắn châm chọc -, ra là ta sắp giết một con vật nhỏ bé hư hỏng à. Này chú ong, ta sắp xơi thịt chú mày đấy.
Con ong nhỏ run rẩy kêu lên:
- Như vậy là không công bằng! ông ăn tôi chỉ vì ông mạnh hơn tôi là không công bằng. Chỉ có con người mới biết thế nào là công bằng.
- Á à! – con rắn kêu lên, cuộn người lại -. Ngươi hiểu rõ con người à? Ngươi nghĩ rằng kẻ lấy đi mật ong của các ngươi là công bằng hơn ta à, đồ đại ngốc?
- Không, họ không công bằng hơn vì đã lấy mật của chúng tôi… – con ong trả lời.
- Vậy thì là vì cái gì?
- Vì họ thông minh nhất.
Con rắn bật cười, nó kêu lên:
- Được thôi, dù có công bằng hay không thì ta vẫn ăn ngươi, đầu hàng đi!
Thế là nó quăng mình tới chỗ con ong. Con ong kêu lên:
- Ông phải làm như thế chỉ vì ông kém thông minh hơn tôi.
- Ta kém thông minh hơn ngươi á, nhóc con? – con rắn cười to.
- Đúng như thế – con ong xác nhận.
- Được thôi – con rắn nói - , hãy thử xem. Chúng ta sẽ thi tài với nhau trong hai vòng. Người nào làm được trò kì lạ nhất sẽ thắng cuộc. Nếu ta thắng, ta sẽ ăn thịt ngươi.
- Còn nếu tôi thắng? – con ong hỏi lại.
- Nếu ngươi thắng – rắn trả lời – ngươi sẽ có thể nghỉ lại đây tới sáng. Thế nào?
- Được thôi – con ong đáp.
Con rắn lại bật cười vì nó đã nghĩ ra một việc mà một con ong sẽ không bao giờ có thể làm được. Nó làm thế này:
Nó chạy thật nhanh ra ngoài hang, nhanh đến nỗi con ong không thể làm gì được, rồi nó trở về, mang theo một vỏ hạt của cây thường xanh eucalipto, cái cây vốn thường phủ bóng mát xuống tổ của nó. Bọn ong trẻ vẫn thường chơi con quay bằng hạt cây này, chúng gọi là con quay eucalipto.
- Đây là thứ mà ta sắp làm đây – con rắn nói – Hãy nhìn đây!
Nó quay con quay như chong chóng, nhanh đến nỗi con quay cứ quay và rít lên như một kẻ điên.
Con rắn cười phá lên, vì nó nghĩ chẳng có con ong nào có thể làm được việc nó vừa làm. Khi con quay quay chậm lại và lăn ra đất, con ong nói:
- Trò này tuyệt lắm, tôi chẳng bao giờ có thể làm được như thế.
- Thế thì, ta sẽ ăn ngươi… - con rắn kêu lên.
- Chờ một chút! Tôi không thể làm trò này, nhưng tôi có thể làm thứ mà không ai có thể làm được.
- Trò gì?
- Biến mất
- Bằng cách nào – con rắn nhảy dựng lên ngạc nhiên – độn thổ mà không rời khỏi đây ư?
- Không rời khỏi đây.
- Cũng không trốn dưới đất ư?
- Không trốn dưới đất.
- Được thôi, làm đi! Nếu ngươi không làm được ta sẽ ăn ngươi – con rắn đe dọa
Lúc nãy khi con rắn đang làm cho con quay quay thì con ong đã quan sát cái hang, nó thấy có một cái cây nhỏ mọc ở đó. Đó là một cây có lá lớn giống như đồng hai cent vậy.
Con ong tiến đến cái cây, cố không đụng vào nó, rồi nói:
- Bây giờ đến lượt tôi, ông rắn. Nếu ông không ngại thì hãy quay mặt đi, và đếm tới ba. Khi ông đếm tới ba cứ việc đi kiếm tôi. Tôi sẽ không ở đây nữa!
Và con rắn làm như thế. Nó hối hả đếm: "một…, hai…, ba", rồi quay lại, mở miệng ra lớn hết cỡ, nhưng ngạc nhiên thay: chẳng có ai ở đó cả. Nó nhìn lên trên, nhìn xuống dưới, bốn phương tám hướng, nó xem xét hết mọi ngóc ngách, cả cái cây nữa. Nó chửi mắng con ong bằng mọi thứ tiếng trên đời. Nhưng chẳng ích gì: con ong đã biến mất.
Con rắn hiểu rằng trò con quay của nó thật tuyệt, nhưng trò biến mất của con ong thì thật là phi thường. Ngươi làm điều đó như thế nào? Ngươi ở đâu vậy?
Một giọng nói nhỏ nhẹ cất lên giữa không trung, đó là giọng của con ong:
Ông sẽ không làm hại đến tôi phải không? – con ong nói – Tôi có thể tin vào sự công bằng của ông phải không?
- Phải – con rắn trả lời – ta hứa – Ngươi ở đâu vậy?
- ở đây – con ong trả lời, thình lình xuất hiện từ trong một cái hố gần cái cây nhỏ.
Làm sao con ong có thể làm như vậy được? Mọi chuyện thật đơn giản, cái cây trong hang là một loại cây mắc cỡ vốn rất phổ biến ở Buenos Aires, nó có một điểm đặc biệt là sẽ cụp lại ngay khi vừa bị chạm vào. Ở Misiones, nơi đất đai rất màu mỡ, lá cây mắc cỡ rất lớn. Do vậy khi con ong chạm vào, những chiếc lá đó đã khép lại và ôm gọn con ong vào trong. Đầu óc con rắn chẳng thể thông minh đến nỗi hiểu được hiện tượng này; nhưng con ong đã quan sát cái cây, và đã dùng nó để tự cứu mình.
Con rắn không thể nói gì, nhưng trong lòng nó rất bực mình vì đã thất bại, đã vậy, suốt cả buổi tối con ong cứ nhắc lại lời hứa danh dự của kẻ thù.
Đó là một buổi tối dài dằng dặc, hai con vật dựa vào vách hang, cơn bão ập đến và nước chảy thành dòng vào hang.
Trời rất lạnh, trong hang càng ngày càng tối om. Dần dần con rắn thấy nó bị thôi thúc tiến đến chỗ con ong, con ong cũng nghĩ là nó sắp hết đời rồi.
Chưa bao giờ con ong biết rằng buổi tối có thể lạnh, dài dằng dặc và khủng khiếp đến như vậy. Nhớ lại cuộc sống lúc trước, được ngủ ngày qua ngày trong cái tổ ấm áp, con ong lặng lẽ khóc.
Khi rạng sáng, mặt trời ló ra, con ong đã trải qua một đêm thật khủng khiếp, nó vừa bay vừa khóc cho đến khi về đến tổ. Lũ ong gác để cho nó vào mà không nói gì, vì chúng biết con ong vừa vào không còn là con ong lười biếng nữa, mà là con ong đã học được một kinh nghiệm lớn nhất đời chỉ trong một buổi tối.
Từ đó trở đi, không ai có thể lấy được nhiều phấn hoa và làm ra được nhiều mật như nó. Khi mùa thu vừa tới cũng là lúc nó trở nên già yếu, nó dành một ít thời gian trước khi chết để truyền lại bài học kinh nghiệm cho lũ ong non:
- Không phải trí thông minh mà chính lao động đã làm cho chúng ta trở nên mạnh mẽ. Trong đời, ta chỉ dùng đến trí thông minh một lần duy nhất để tự cứu mình. Chúng ta sẽ không cần đến sức mạnh đó nếu chúng ta làm việc cật lực. Ta đã bay đi bay về rất nhiều như thể đang làm việc. Thứ mà ta thiếu là tinh thần trách nhiệm, nhưng ta đã có được nó qua buổi tối hôm ấy. Hãy làm việc đi các cháu! Cứ nghĩ rằng cuối cùng chúng ta sẽ có được sức mạnh để vượt qua mọi nỗi vất vả cực nhọc – đó là điều tuyệt vời nhất trên đời. Con người gọi đó là lí tưởng, điều đó có lí do của nó. Không có một luân lí nào khác cho loài người hay loài ong cả.
